Đối với tôi, công tác chủ nhiệm ở trường THPT vốn đã đòi hỏi nhiều sự quan tâm và trách nhiệm; riêng ở Trường THPT Dân tộc nội trú Huỳnh Cương, công việc ấy còn có những đặc thù riêng. Học sinh của trường phần lớn là con em đồng bào dân tộc Khmer, đến từ nhiều địa phương khác nhau. Các em không chỉ đến trường để học kiến thức mà còn sinh hoạt, rèn luyện và trưởng thành trong môi trường nội trú, xa gia đình và người thân. Vì vậy, làm giáo viên chủ nhiệm không đơn thuần là quản lý lớp học hay theo dõi kết quả học tập, mà còn là đồng hành, chia sẻ và giúp các em từng bước trưởng thành.

     Trong quá trình làm công tác chủ nhiệm, tôi nhận thấy mỗi học sinh đều có hoàn cảnh, tính cách và khả năng tiếp thu khác nhau. Có em chăm ngoan, tự giác trong học tập; có em còn rụt rè, thiếu tự tin hoặc gặp khó khăn trong cuộc sống. Do sống xa gia đình, một số em đôi khi nhớ nhà, chưa thích nghi với nề nếp sinh hoạt và học tập tập thể. Bởi vậy, tôi luôn nghĩ rằng muốn giáo dục học sinh tốt thì trước hết phải hiểu các em, phải biết lắng nghe và quan tâm đến những điều đôi khi các em chưa thể nói ra.

     Tôi vẫn nhớ một câu chuyện xảy ra cách đây hai năm, khi tôi chủ nhiệm lớp 10A1. Trong những ngày đầu năm học, tôi để ý thấy một em học sinh thường có ánh mắt buồn bã, trầm tư mỗi khi đến lớp. Ánh mắt ấy khiến tôi không khỏi băn khoăn. Sau khoảng một tuần, tôi chủ động hỏi em vì sao đi học mà lúc nào cũng buồn, trông có vẻ nặng nề như đang mang trong lòng chuyện gì đó. Em chỉ trả lời: “Dạ, không có gì đâu cô ạ!”.

     Tôi không hỏi dồn mà nhẹ nhàng nói với em rằng nếu có khó khăn gì thì cứ chia sẻ với cô. Cô là giáo viên chủ nhiệm, cô sẽ tìm cách giúp con trong khả năng của mình. Em vẫn im lặng. Tôi hiểu rằng có những chuyện các em không dễ dàng nói ra ngay, nhất là khi đó là những điều khiến các em mặc cảm hoặc tổn thương.

     Đến buổi sinh hoạt cuối tuần thứ hai, trong giờ ra chơi, tôi thấy em đứng một mình ngoài hành lang nên đến gần bắt chuyện. Lần này, khi quan sát em kỹ hơn, tôi mới giật mình nhận ra chiếc áo sơ mi em mặc đã rách ở vai, phù hiệu cũng bị rách; chiếc quần tây ngắn cũn, còn đôi giày bata thì rách toạc phần mũi. Tôi hỏi: “Sao con chỉ có một bộ đồ này để đi học thôi sao? Quần áo, giày dép rách như vậy mà con vẫn mặc đi học à?”.

Em nhỏ nhẹ trả lời rằng áo là em xin lại của chị, còn đôi giày cũng là đồ người chị họ để lại. Năm học mới đã bắt đầu nhưng em chưa nhận được học bổng nên chưa có tiền mua quần áo và giày dép mới. Nghe em kể, tôi vừa thương vừa xót. Lúc ấy, tôi mới hiểu phần nào nỗi buồn mà em đã mang theo suốt những ngày đầu đến lớp. Có lẽ em không muốn nói ra vì ngại ngùng, vì mặc cảm với bạn bè, hoặc đơn giản là không muốn ai biết hoàn cảnh khó khăn của gia đình mình.

     Sau đó, tôi tìm cách giúp em một cách tự nhiên nhất có thể. Tôi về nhà vận động người thân, anh em trong gia đình và các cháu của mình, xem ai còn áo sơ mi, quần tây phù hợp để dành cho em mặc đi học. Khi có được quần áo, tôi mang đến cho em. Tôi cũng lấy ra 300.000 đồng, muốn em mua một đôi giày bata mới để đi học cho đàng hoàng hơn. Nhưng em nhất quyết không nhận, chỉ lễ phép nói: “Dạ, giày này con vẫn còn mang được cô ạ. Khi nào con lãnh học bổng, con sẽ mua. Cô cho con như vậy là đủ rồi!”. Câu trả lời ấy khiến tôi nhớ mãi. Hoàn cảnh còn nhiều thiếu thốn nhưng em có lòng tự trọng, biết quý trọng những gì mình đang có và không muốn nhận thêm khi nghĩ rằng bản thân vẫn còn có thể cố gắng. Tôi được biết gia đình em rất khó khăn, mẹ làm công nhân phải nuôi hai người con  đang tuổi ăn tuổi học, trong khi ba của em lại bị bệnh mất khả năng lao động. Nghĩ đến những khó khăn mà em phải đối mặt, tôi càng thương và càng trân trọng nghị lực của em. Điều khiến tôi vui nhất là từ sau lần ấy, tôi nhận thấy em có nhiều thay đổi. Ánh mắt buồn bã ngày nào dần không còn nữa. Em vui vẻ, cởi mở hơn với bạn bè, tích cực phát biểu xây dựng bài và có ý thức học tập rất tốt. Em vốn là một học sinh có năng lực, lại chăm chỉ và biết vượt khó. Kết thúc năm học, em đạt danh hiệu học sinh giỏi của lớp. Đối với tôi, đó không chỉ là kết quả đáng mừng trong học tập, mà còn là niềm vui khi thấy một em học sinh từng mang nhiều mặc cảm đã dần lấy lại sự tự tin và tiếp tục nỗ lực vươn lên.

     Câu chuyện ấy giúp tôi càng thấm thía rằng trong công tác chủ nhiệm, đôi khi có những điều không thể nhìn thấy qua điểm số, sổ theo dõi hay những lần kiểm tra nề nếp. Đằng sau một ánh mắt buồn, một sự im lặng hay một biểu hiện khác thường của học sinh có thể là những khó khăn mà các em chưa biết chia sẻ cùng ai. Nếu giáo viên chỉ quan tâm đến việc học mà không để ý đến tâm tư, hoàn cảnh của các em, có lẽ chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội giúp đỡ một học sinh vào lúc các em cần nhất.

     Bên cạnh việc quan tâm đến hoàn cảnh và tâm lý học sinh, tôi luôn chú trọng phối hợp với giáo viên bộ môn để theo dõi kết quả học tập, kịp thời động viên những em còn hạn chế và tạo điều kiện để các em phát huy năng lực. Tôi cũng quan tâm xây dựng tinh thần đoàn kết, ý thức tự quản và trách nhiệm trong tập thể lớp. Những việc tưởng chừng nhỏ như giữ gìn vệ sinh chung, thực hiện đúng giờ giấc, biết giúp đỡ bạn bè hay có trách nhiệm với công việc được giao đều góp phần hình thành cho học sinh lối sống tự giác và biết quan tâm đến người khác.

     Tôi hiểu rằng giáo viên chủ nhiệm không thể làm tốt công việc nếu thiếu sự phối hợp với gia đình, giáo viên bộ môn và các bộ phận quản lý học sinh của nhà trường. Đặc biệt, đối với học sinh dân tộc nội trú, sự thấu hiểu hoàn cảnh, tôn trọng nét văn hóa riêng và quan tâm đến tâm lý lứa tuổi là điều rất cần thiết. Khi học sinh cảm nhận được sự chân thành của thầy cô, các em sẽ dễ mở lòng hơn, từ đó việc giáo dục cũng trở nên gần gũi và hiệu quả hơn.

     Làm công tác chủ nhiệm có những lúc vất vả, đôi khi phải dành nhiều thời gian và tâm sức cho những việc không thể đo đếm bằng điểm số hay thành tích. Nhưng với tôi, niềm vui của người giáo viên chủ nhiệm không chỉ là khi lớp đạt kết quả tốt, mà còn là khi một học sinh biết tự giác hơn, mạnh dạn hơn, biết yêu thương và chia sẻ với mọi người, hoặc có thể vượt qua hoàn cảnh khó khăn để tiếp tục đến trường.

Sau nhiều năm gắn bó với nghề, tôi càng tin rằng điều học sinh cần ở giáo viên chủ nhiệm không chỉ là những lời dạy bảo, mà còn là sự quan tâm chân thành và một chỗ dựa tinh thần khi các em gặp khó khăn. Đôi khi, chúng ta không thể thay đổi hoàn cảnh của một học sinh, nhưng có thể giúp em cảm thấy mình không đơn độc trên con đường đến trường. Với tôi, đó cũng là một phần ý nghĩa của nghề giáo. Được đồng hành cùng các em trong những năm tháng tuổi trẻ, nhìn các em từng ngày trưởng thành và biết nỗ lực vì tương lai của mình, chính là niềm vui và động lực để tôi tiếp tục gắn bó với công việc chủ nhiệm dưới mái trường PT DTNT THPT Huỳnh Cương.

                                                                                                                                                                                                                                   Người viết

                                                                                                                                                                                                                                SƠN KOLYANNE